Tại sao người Việt yêu vàng đến vậy? Câu trả lời nằm trong lịch sử 200 năm bất ổn liên tục của đất nước — vàng là kênh giữ tài sản duy nhất sống sót qua chiến tranh, lạm phát siêu cao, đổi tiền, và những biến động chính trị to lớn.
Thời nhà Nguyễn (1802-1945) — vàng là tiền tệ
Trong các triều đại phong kiến Việt Nam, vàng + bạc là phương tiện trao đổi giá trị lớn:
- Vàng Lượng (37,5g) là đơn vị "tiền lớn" cho giao dịch quan trọng (đất đai, thuyền buôn).
- Bạc nén được dùng cho giao dịch trung bình.
- Tiền đồng (Cảnh Hưng, Gia Long, Minh Mạng) cho giao dịch nhỏ hàng ngày.
Cố đô Huế đến nay vẫn còn nhiều di vật vàng vương triều Nguyễn tại Bảo tàng Cổ vật Cung đình.
Pháp thuộc (1858-1954) — đồng bạc Đông Dương
Pháp đưa đồng Piastre/Đồng bạc Đông Dương làm tiền tệ chính tại Đông Dương từ 1885. Đồng tiền này có chứa bạc thật (lúc đầu 27g bạc 900, sau giảm dần).
- 1903 đồng bạc Đông Dương đạt đỉnh chất lượng — chứa 27g bạc.
- 1920s lạm phát + chiến tranh thế giới → giảm hàm lượng bạc.
- 1948 đồng bạc Đông Dương cuối cùng có 19,4g bạc.
Đồng thời, người Việt vẫn tích vàng tư nhân — vàng được coi là "tiền thật" trong khi tiền giấy được nhìn với sự nghi ngờ.
Bao cấp 1975-1986 — vàng cấm bán công khai
Sau 1975, kinh tế bao cấp + đổi tiền 1985 + lạm phát phi mã đến 700%/năm (1986) đã thuyết phục thế hệ người Việt rằng "tiền giấy không an toàn":
- Vàng bị hạn chế bán công khai — chỉ Công ty Vàng bạc Đá quý của nhà nước được phép.
- Người dân tích vàng "bí mật" trong các vật dụng gia đình, chôn dưới đất, gửi người thân nước ngoài.
- Tỷ giá vàng "chợ đen" cao hơn tỷ giá nhà nước 2-5 lần.
- Lạm phát 1986: 774% — vàng trở thành tài sản duy nhất giữ giá trị.
Đây là giai đoạn hình thành "DNA tích vàng" của người Việt — vẫn còn ảnh hưởng đến hôm nay.
Đổi mới + WTO 1986-2010
- 1988: Bãi bỏ độc quyền Nhà nước về vàng — tư nhân được kinh doanh vàng.
- Hình thành các thương hiệu lớn: SJC (1988), DOJI (1994), PNJ (1988), Phú Quý, Bảo Tín Minh Châu...
- Phổ biến hoá vàng miếng — chuẩn 1 lượng, 5 chỉ, 1 chỉ, 5 phân.
- 2007 WTO: Mở cửa hơn, nhập khẩu vàng cho phép có hạn ngạch.
- 2010-2011 đỉnh vàng QE: Vàng SJC vượt 48 triệu/lượng, tăng 250% trong 3 năm.
Nghị định 24/2012 — bước ngoặt
Sau khi chứng kiến đầu cơ vàng làm rối thị trường tiền tệ, Chính phủ ban hành Nghị định 24/2012:
- Chỉ SJC được sản xuất vàng miếng.
- Cấm nhập vàng nguyên liệu của tư nhân.
- Cấm dùng vàng làm phương tiện thanh toán.
- Tăng cường quản lý sàn vàng.
Hệ quả: Giá vàng VN dần tách rời vàng thế giới, chênh lệch 5-20 triệu/lượng kéo dài đến nay. Đọc Nghị định 24/2012 là gì.
2020-2026 — kỷ nguyên vàng mới
- COVID-19 đẩy giá vàng SJC chạm 75-85 triệu/lượng đỉnh 2024.
- Xung đột Nga-Ukraine, Trung Đông tiếp tục thúc đẩy vàng.
- NHTW các nước (Trung Quốc, Nga, Ấn Độ) tăng dự trữ vàng → đẩy vàng thế giới tăng.
- Người Việt thế hệ Z bắt đầu mua vàng tích luỹ qua app + nhẫn nhỏ.
- Đề xuất sửa Nghị định 24 — có thể mở rộng số thương hiệu vàng miếng.
Sau 200 năm bất ổn, vàng vẫn là tài sản trung tâm của tài chính cá nhân người Việt. Không có dấu hiệu thay đổi trong 10-20 năm tới.
Đọc thêm: Lịch sử giá vàng VN qua các giai đoạn.